Το αίτιο της MASLD/MASH είναι η μεταβολική δυσλειτουργία η οποία παρατηρείται συχνότερα σε άτομα με συγκεκριμένες παθήσεις όπως είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υψηλή χοληστερίνη και η παχυσαρκία. Επίσης, εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με γενετική προδιάθεση. Άλλοι παράγοντες που προδιαθέτουν σε λιπώδη διήθηση ήπατος είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η υπνική άπνοια και ο υποθυρεοειδισμός.

H πλειοψηφία των ατόμων με MASLD/MASH δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, αυτά είναι μη ειδικά και μπορεί να περιλαμβάνουν ένα γενικευμένο αίσθημα κόπωσης ή αδυναμίας και ενόχληση στο δεξιό υποχόνδριο.

H MASLD σε γενικές γραμμές δεν έχει σημαντικές επιπτώσεις για τον ανθρώπινο οργανισμό. Ωστόσο, τα άτομα με MASLD έχουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά συμβάντα λόγω των άλλων προβλημάτων υγείας τα οποία συχνά συνυπάρχουν με τη MASLD, όπως είναι η υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία, η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης.
Η κατάσταση διαφέρει όταν υπάρχει και φλεγμονή, δηλαδή στεατοηπατίτιδα (MASH). Η παρουσία στεατοηπατίτιδας για πολλά χρόνια χαρακτηρίζεται από αυξημένο κίνδυνο να αναπτυχθεί ίνωση και κατ’ επέκταση κίρρωση του ήπατος.

 

Οι ασθενείς με λιπώδη διήθηση ήπατος συνήθως δεν έχουν συμπτώματα και η διάγνωση τίθεται έπειτα από τυχαία ανεύρεση αυξημένων ηπατικών ενζύμων (ALT/AST/γGT) σε εξετάσεις αίματος που γίνονται για άλλο λόγο (π.χ στα πλαίσια καθιερωμένου ελέγχου).

 Στους ασθενείς αυτούς γίνεται ένας πλήρης έλεγχος για να αποκλειστούν άλλα αίτια ηπατοπάθειας και διενεργείται υπερηχογράφημα ήπατος, το οποίο μπορεί να αναδείξει τη λιπώδη διήθηση στο ήπαρ με μεγάλη ακρίβεια. Ενώ η διάγνωση της MASLD μπορεί να βασιστεί στο υπερηχογράφημα, τα εργαστηριακά ευρήματα και την κλινική εικόνα (παρουσία μιας ή περισσοτέρων ενδείξεων μεταβολικής δυσλειτουργίας), η διάγνωση της σχετιζόμενης φλεγμονής (MASH) απαιτεί τη λήψη βιοψίας από το ήπαρ προς ιστολογική εξέταση. Αφού τεθεί η διάγνωση, είναι σημαντικό να καθοριστεί και η βαρύτητα της προσβολής του ήπατος από την πάθηση. Σημαντικό ρόλο σε αυτό διαδραματίζει η ελαστογραφία ήπατος. Η ελαστογραφία είναι μια μη επεμβατική μέθοδος αξιολόγησης του βαθμού της ίνωσης στο ήπαρ και μπορεί με καλή αξιοπιστία να ξεχωρίσει ένα κιρρωτικό από ένα μη-κιρρωτικό ήπαρ.

Η θεραπεία για τη στεατοηπατοπάθεια ή/και στεατοηπατίτιδα εστιάζει στην απώλεια βάρους (στόχος 5-10% στο έτος) συνοδευόμενη με τακτική σωματική άσκηση. Η αποφυγή επεξεργασμένων τροφίμων και υδατανθράκων και η στροφή στη Μεσογειακή διατροφή βοηθούν πολύ στην υποστροφή τόσο της λιπώδους διήθησης όσο και της φλεγμονής. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορούμε να εξετάσουμε τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Τέτοιες περιπτώσεις περιλαμβάνουν τους ασθενείς με στεατοηπατοπάθεια και σακχαρώδη διαβήτη ή παχυσαρκία, τους ασθενείς που έχουν ήδη εγκατεστημένη μέτρια ή σοβαρή ηπατική ίνωση ή τους ασθενείς με στεατοηπατίτιδα η οποία δεν ανταποκρίνεται στη διατροφή και την αλλαγή του τρόπου ζωής. Σημαντική θέση στη φαρμακευτική θεραπεία για τη MASLD/MASH καταλαμβάνουν φάρμακα που μειώνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη, όπως οι αγωνιστές GLP-1 (π.χ. τα γνωστά Ozempic και Victoza), μεταξύ άλλων. Ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε άτομα που πάσχουν επίσης από σακχαρώδη διαβήτη. Πολλά άλλα φάρμακα βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο.

Μπορεί να βοηθήσει η ενδοσκόπηση στην αντιμετώπιση της MASLD/MASH;

Πολλά από τα άτομα με λιπώδη διήθηση του ήπατος είναι παχύσαρκα, ενώ μπορεί να έχουν και άλλες σχετικές συννοσηρότητες. Στα άτομα αυτά, όταν αποτύχει η συντηρητική αντιμετώπιση (απώλεια βάρους, άσκηση, μεσογειακή διατροφή) είναι καλό να εξετάζονται και επεμβατικές λύσεις, οι οποίες μπορεί να είναι ενδοσκοπικές ή χειρουργικές. Ενώ οι χειρουργικές μέθοδοι συνιστώνται για άτομα με σοβαρού βαθμού παχυσαρκίας, τα άτομα με μικρότερου βαθμού παχυσαρκία και μεταβολική στεατοηπατοπάθεια θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τις λιγότερο επεμβατικές σε σύγκριση με το χειρουργείο ενδοσκοπικές μεθόδους. Τέτοιες μέθοδοι περιλαμβάνουν τη γαστρική έγχυση βοτουλινικής τοξίνης (γαστρικό Botox), την τοποθέτηση γαστρικού μπαλονιού και την ενδοσκοπική συρραφή τύπου μανίκι (Εndoscopic Sleeve Gastroplasty). Οι μέθοδοι αυτές έχουν διαφορετικό προφίλ ασφάλειας-κινδύνου και διαφορετική αποτελεσματικότητα και η επιλογή πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με τον κάθε τύπο ασθενή.

Οι ηπατίτιδες προκαλούν συνήθως μη ειδικά συμπτώματα, όπως καταβολή και αδυναμία, άλγος δεξιού υποχονδρίου, ναυτία και έμετο. Σε κάποιες περιπτώσεις παρεμποδίζεται η παροχέτευση της χολής με αποτέλεσμα να ανεβούν τα επίπεδα χολερυθρίνης και το δέρμα και τα μάτια να αποκτήσουν μια κίτρινη χροιά (ίκτερος).

Ανάλογα με το πόσο διάστημα παραμένει η φλεγμονή και η ηπατοκυτταρική βλάβη στον οργανισμό, μια ηπατίτιδα μπορεί να χαρακτηριστεί ως οξεία ή χρονία (>6 μήνες). Οι οξείες ηπατίτιδες μπορεί να είναι ήπιες και να περιοριστούν από μόνες τους ή με τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις η ηπατίτιδα μπορεί να εξελιχθεί σε βαριά ηπατοκυτταρική βλάβη και ηπατική ανεπάρκεια, μια κατάσταση δυνητικά επικίνδυνη για τη ζωή που χαρακτηρίζεται από εγκεφαλοπάθεια, διαταραχή της πήξης του αίματος και ευπάθεια σε λοιμώξεις, μεταξύ άλλων.

Από την άλλη πλευρά, μια ηπατίτιδα που διαδράμει χρονίως μπορεί να οδηγήσει προοδευτικά σε ίνωση ή/και κίρρωση του ήπατος. Η κίρρωση του ήπατος χαρακτηρίζεται από αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη τόσο ηπατικής ανεπάρκειας όσο και καρκίνου του ήπατος.
Συνεπώς, γίνεται αντιληπτό πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της ηπατίτιδας.

H λήψη κλινικού ιστορικού και οι κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις είναι ζωτικής σημασίας για τη διερεύνηση και θέτουν τη διάγνωση στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων. Είναι πολύ σημαντικό η διερεύνηση να γίνεται από εξειδικευμένο ιατρό (ηπατολόγο). Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να ληφθεί βιοψία από το ήπαρ για ιστολογική εξέταση και για να τεκμηριωθεί η διάγνωση. Σε χρόνιες ηπατίτιδες, η ελαστογραφία ήπατος έχει σημαντικό ρόλο στην εκτίμηση για την παρουσία ή όχι ίνωσης/κίρρωσης και στον προσδιορισμό του σταδίου της ίνωσης.

Η θεραπεία της ηπατίτιδας καθορίζεται από το αίτιο. Έτσι, στις χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες (B, C) χορηγούνται αντι-ιικά φάρμακα τα οποία εξελίσσονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια και στην εποχή μας έχουν φτάσει να χαρακτηρίζονται από μεγάλη αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση αυτών των νόσων. Στην αυτοάνοση ηπατίτιδα η θεραπεία βασίζεται σε ανοσοκατασταλτικά φάρμακα τα οποία και αυτά πλέον είναι αρκετά αποτελεσματικά. Σε άλλες μορφές ηπατίτιδας όπως είναι η φαρμακευτική και η αλκοολική το βασικό ρόλο διαδραματίζει η αναγνώριση του υποκείμενου αιτίου (φάρμακα, αλκοόλ) και η άμεση διακοπή του.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο η θεραπεία όσο και η παρακολούθηση της πορείας της ηπατίτιδας πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένο Ιατρό (Ηπατολόγο).

Γνωστοί παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου του ήπατος περιλαμβάνουν τους εξής:

• Χρόνια λοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας Β (HBV) ή C (HCV).
• Κίρρωση ήπατος.
• Συγκεκριμένες κληρονομικές ηπατοπάθειες.
• Σακχαρώδης διαβήτης.
• Μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος.
• Έκθεση σε αφλατοξίνες.
• Μακροχρόνια κατάχρηση αλκοόλ.

 

Σε πρώιμα στάδια ο καρκίνος μπορεί να είναι ασυμπτωματικός. Όταν αναπτυχθούν συμπτώματα, αυτά συνήθως περιλαμβάνουν:

• Aκούσια απώλεια βάρους.
• Aπώλεια όρεξης.
• Επιγαστραλγία ή άλγος δεξιού υποχονδρίου.
• Ναυτία και έμετο.
• Γενικευμένη αδυναμία και κόπωση.
• Ίκτερο.

 

Η διάγνωση του καρκίνου του ήπατος βασίζεται κυρίως σε απεικονιστικές μεθόδους (υψηλής ποιότητας CT ή/και MRI) και στη λήψη υλικού για ιστολογική εξέταση (βιοψία).
Οι εξετάσεις αίματος είναι υποστηρικτικές της διάγνωσης και βοηθούν στη γενικότερη πρόγνωση.

Σίγουρα υπάρχουν τρόποι να μειωθεί η επίπτωση του καρκίνου του ήπατος. Ο καλύτερος τρόπος να προληφθεί ο καρκίνος του ήπατος είναι ο μετριασμός της κατανάλωσης αλκοόλ και η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο εμβολιασμός για ηπατίτιδα Β και η αποφυγή καταστάσεων που προδιαθέτουν σε ηπατίτιδα C (τατουάζ αμφίβολης ποιότητας, ΕΦ χρήση ουσιών). Επίσης, πολύ σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα τρέχοντα προγράμματα προληπτικού ελέγχου και ανίχνευσης ατόμων με χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες (Β, C).

H θεραπεία για τον πρωτοπαθή καρκίνο του ήπατος εξαρτάται από παράγοντες που έχουν να κάνουν με τον καρκίνο, όπως ο τύπος, η έκταση (στάδιο) της νόσου και η εντόπιση, αλλά και με τον ασθενή όπως η ηλικία, η γενικότερη κατάσταση υγείας και προσωπικές προτιμήσεις.

Οι χειρουργικές επεμβάσεις που χρησιμοποιούνται για θεραπεία από καρκίνο του ήπατος περιλαμβάνουν είτε τη χειρουργική εκτομή του τμήματος που έχει τον καρκίνο ή τη μεταμόσχευση ήπατος.

Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως σε ασθενείς με πυλαία υπέρταση ή σημαντικές συννοσηρότητες δεν ενδείκνυται η χειρουργική θεραπεία. Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί εφόσον ικανοποιούνται κάποιες προϋποθέσεις (σύμφωνα με κριτήρια της Βαρκελώνης BCLC) να χορηγηθεί τοπική/στοχευμένη θεραπεία, όπως κατάλυση με ραδιοσυχνότητες, κρυοκατάλυση, έγχυση αιθυλικής αλκοόλης στον όγκο, χημειοεμβολισμός. Η ακτινοθεραπεία είναι μια αποδεκτή επιλογή, όταν οι άλλες επιλογές δεν είναι εφικτές ή αποτελεσματικές. Σε ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο του ήπατος ή σε κακή λειτουργική κατάσταση ενδέχεται η μοναδική επιλογή να είναι η συστηματική χημειοθεραπεία ή ανοσοθεραπεία.

Τέλος, ασθενείς σε πολύ κακή λειτουργική κατάσταση ή με προχωρημένη ηπατική ανεπάρκεια δεν είναι δυνατό ή θεμιτό να λάβουν κάποια από τις παραπάνω θεραπείες. Στους ασθενείς αυτούς προτείνεται η αντιμετώπιση μόνο με γενικά υποστηρικτικά μέτρα (ανακουφιστική φροντίδα).